Lukomir

Na gotovo 1500 metara nadmorske visine nalazi se najviše i najizoliranije selo u cijeloj zemlji. Selo Lukomir je jedinstveno po svojim kamenim kućama koje su prekrivene šindrom od trešnjinog drveta. Selu je nemoguće prići, osim na skijama ili pješice već sa dolaskom prvog snijega u decembru, sve negdje do aprila, a ponekad i duže.



Nedavno izgrađena planinarska koliba sada je u potpunosti spremna da primi goste. Odavde se može planinariti duž hridi iznad kanjona rijeke Rakitnice koja se nalazi nekih 800 metara ispod Lukomira. Lukomir je poznat po svojoj tradicionalnoj odjeći, a žene i danas nose pletene odjevne predmete kakvi su se nosili i prije nekoliko stoljeća. Jedna od verzija historije današnjeg Lukomira ima mnogo dokaza da stanovništvo vodi porijeklo iz Podveležja u Hercegovini. Ova polunomadska plemena su se tokom ljetnih mjeseci uslijed nedostatka vode selila na Bjelašnicu. Podveležje, suhi plato iznad Mostara, nije tokom ljetnih mjeseci obezbjeđivao dovoljno bilja kako bi ova stočarska plemena mogla opstati. Iz razloga koji nisu u potpunosti poznati, mnogi od stanovnika Podveležja su se trajno nastanili u kanjonu, a nešto kasnije i na mjestu na kome se danas nalazi Lukomir.

Umoljani

Selu Umoljani mnogo je lakše prići negoli Lukomiru. Selo je tokom rata bilo potpuno uništeno, ali je sada veliki njegov dio ponovo izgrađen. Prirodne ljepote koje okružuju ovo selo spadaju među najljepše na cijelom ovom području.



Južna strana je tipični kraški pejzaž, suh i prilično neplodan. Sjeverna strana je bujna sa gustim šumama i zelenim pašnjacima idealnim za šetnje, planinarenje i izlete. Ostaci drevnih naselja su razbacani oko sela, sa velikim brojem srednjovjekovnih nadgrobnih spomenika smještenih visoko na hridinama. Dolina Studenog polja je malo magično mjesto skriveno iza ljetnog pastirskog sela Gradina koje se nalazi u neposrednoj blizini Umoljana.